مراحل تفکر سازنده هرسن

19 مرداد 1398

رویکردی خلاقانه برای حل مسئله

نگاهی جامع به مسئله خود داشته باشید و راه‌ حل‌های احتمالی بهتری پیدا کنید.

مدل تفکر سازنده توسط تیم هرسن ابداع شده است. این مدل چارچوبی ساختارمند برای حل مسئله به شیوه‌ای خلاقانه ارائه می‌دهد و می‌توانید آن را به‌صورت فردی یا گروهی به کار ببرید.

مزیت این مدل نسبت به سایر رویکرد‌‌های حل مسئله این است که شما را وا می‌دارد از مهارت‌‌های تفکر نقادانه و خلاقانه در هر مرحله از فرآیند هر مسئله استفاده کنید.

این بدان معناست که می‌توانید نگاهی جامع به مسئله خود داشته باشید و راه‌ حل‌های احتمالی بهتری به ذهن‌تان برسد.

برای آشنایی بیشتر با کلیت این مدل مقاله مدل تفکر سازنده هرسن را بخوانید. در این مقاله به هر یک از این مراحل نگاهی دقیق‌تر می‌اندازیم و بررسی می‌کنیم چگونه می‌توانید این مدل را به کار بگیرید.

مرحله نخست: بپرسید چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟

نخست لازم است درک درستی از مسئله‌ای که با آن مواجه هستید داشته باشید. این اغلب پیچیده‌ترین بخش فرآیند است. برای این کار ۴ پرسش زیر را مد نظر قرار دهید:

  1. مسئله چیست؟

نخست در مورد همه مسائل و موضوعاتی که به ذهن‌تان می‌رسد طوفان فکری انجام دهید و از ابزارهای تعریف مسئله استفاده کنید. در حین این کار، به پرسش‌‌های زیر بیندیشید:

  • چه چیزی شما را آزار می‌دهد؟ چه چیزی مشتریان شما را آزار می‌دهد؟
  • چه چیزی از تعادل خارج شده است؟
  • چه کاری را می‌توان بهتر انجام داد؟
  • چه چیزی می‌تواند بهبود پیدا کند؟
  • مشتریان و کاربران از چه چیزی شکایت دارند؟
  • چه چالش‌‌هایی دارید؟
  • چه چیزی شما را به اقدام کردن وامی‌دارد؟

هر تعداد از موضوعات را که می‌توانید فهرست کنید؛ حتی اگر در حال حاضر تصور روشنی از مسئله اصلی خود دارید. لازم نیست در این مرحله مسائل به‌خوبی تعریف شده یا حتی توجیه شده باشند. تمام کاری که در این مرحله باید انجام دهید، این است که فهرست مطلوبی از امکانات و احتمالات تهیه کنید. پس نگران درستی یا نادرستی نباشید.

سپس از نمودار وابستگی استفاده کنید تا موضوعاتی را که شناسایی کرده‌‌اید، در قالب مضامین مشترک دسته‌بندی کرده و مهم‌ترین مسئله یا گروه مسائل را که باید با آنها مواجه شوید شناسایی کنید.

اگر نتوانستید آنها را شناسایی کنید، از تکنیک‌‌هایی مانند تحلیل پارتو و تحلیل مقایسه زوجی برای تصمیم‌گیری کمک بگیرید.

  1. تأثیر مسئله چیست؟

سپس درباره تأثیرات مسئله خود فرآیند طوفان فکری را انجام دهید؛ یعنی درباره تأثیرات مسئله بر خودتان و بر سازمان‌تان و اینکه چگونه این مسئله بر سایر ذی‌نفعان مانند مشتریان، تأمین‌کنندگان و رقبا اثر می‌گذارد.

فهرستی از همه ذی‌نفعان و سهامداران خود تهیه کرده و شناسایی کنید تأثیرات مثبت و منفی این مسئله بر هر یک از آنها چیست. برای این کار می‌توانید پرسش‌‌های زیر را بپرسید:

  • این مسئله چه کسانی را مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
  • چرا این مسئله برای آنها مهم است؟ چه نگرانی‌های در این مورد دارید؟
  • اگر این مسئله را حل نکنید، چه کسی سود خواهد برد و اگر آن را حل کنید، برای چه کسی سودمند خواهد بود؟

فرایند طوفان فکری نقش‌آفرینی نیز می‌تواند در این مرحله مفید باشد. زیرا به شما کمک می‌کند به مسئله خود از زاویه دید دیگران بنگرید.

  1. چه داده‌هایی دارید؟

در این مرحله اطلاعات پیرامون مسئله را جمع‌آوری کنید. در مورد مسئله خود چه چیزهایی می‌دانید و چه چیزهایی نمی‌دانید؟ آیا پیشتر کسی تلاش کرده است این مسئله یا مسئله‌ای مشایه آن را حل کند؟ اگر چنین است، آن زمان چه اتفاقی افتاد و شما چه چیزی می‌توانید از تلاش آنها بیاموزید؟

باید مطمئن شوید شواهد کافی در دست دارید که نشان می‌دهند مسئله پیش‌رو واقعی است. در اینجاست که استفاده از ابزارهایی مانند تحلیل علت و معلولی، تحلیل علل ریشه‌ای و نمودار روابط متقابل می‌توانند برای شناسایی علل واقعی مسئله مفید باشند. لازم است برای حل مسئله خود با این علل ریشه‌ای مواجه شده و به‌طور کامل آنها را حل کنید.

  1. چشم‌انداز چیست؟

درنهایت در این مرحله شما چشم‌انداز را برای آینده و زمانی که این مسئله حل شود، شناسایی می‌کنید. هرسن این چشم‌انداز را «آینده هدف» نام‌گذاری می‌کند.

با یادداشت کردن هر تعداد «آینده هدف» که به ذهن‌تان می‌رسد، آغاز کنید. سپس سعی کنید آنها را غربال کنید تا به چشم‌اندازی برسید که قابل دستیابی بوده و برای شما نیز مهم باشد.

اگر برای یافتن چنین آینده هدفی به مشکل برخوردید، از عباراتی مانند «من می‌خواهم ...» یا «چقدر خوب می‌شد اگر ما می‌توانستیم ...» یا «چقدر عالی بود اگر ...» استفاده کنید. مثلا می‌توانید بگویید «من می‌خواهم بیشتر مشتریان از بازدهی ما راضی باشند.» یا «بسیار خوب می‌شد اگر می‌توانستیم ضایعات را ۲۰ درصد کاهش دهیم.»

مرحله دوم: بپرسید چه کاری موفقیت‌آمیز است؟

در این مرحله شما باید تعریف کنید «آینده هدف» شما چیست. این کار را با تعریف موفقیت در زمانی که توانستید راه حلی برای مسئله خود پیدا کرده و آن را اجرا کنید انجام می‌دهید. یک روش مطلوب برای این کار استفاده از «تکنیک درایو» است که مخفف نام ۵ عامل زیر است

  • کار - می‌خواهید راه حل شما دقیقا چه کاری انجام دهد؟
  • محدودیت‌‌ها – راه حل شما لازم است چه کاری را انجام ندهد؟
  • سرمایه‌ - منابع در دسترس شما کدام‌اند؟ برای سرمایه‌گذاری بر روی راه حل خود چه کار می‌توانید انجام دهید؟ چقدر زمان دارید؟
  • ارزش‌‌ها - ارزش‌‌هایی که باید این راه حل آنها را محترم بشمارد کدام‌اند؟
  • پیامد‌‌های ضروری - موفقیت را چگونه تعریف و اندازه‌گیری می‌کنید؟

مرحله سوم: بپرسید پرسش چیست؟

هدف این مرحله این است که فهرستی از پرسش‌‌هایی تهیه کنید که اگر به‌خوبی آنها را پاسخ دهید، مسئله شما حل خواهد شد. برای این کار به همه اطلاعاتی که در دو مرحله قبل جمع‌آوری کرده‌اید توجه کنید.

سپس در مورد پرسش‌‌هایی که باید برای رسیدن به آینده هدف به آنها پاسخ دهید، عملیات طوفان فکری را انجام دهید. برای شروع از عباراتی مانند «من چگونه می‌توانم ...» و «ما چگونه باید ...» استفاده کنید.

مثلا تصور کنید آینده هدف شما این است که بودجه بخش شما در سازمان بیشتر شود. یک پرسش می‌تواند این باشد که «من چگونه می‌توانم بودجه بیشتری جذب کنم؟» سپس باید در مورد پرسش‌‌های مرتبط با این پرسش بیندیشید، مانند «ما چگونه می‌توانیم در کارهای جاری کمتر خرج کنیم تا بتوانیم با بودجه فعلی کارهای بیشتری انجام دهیم؟» یا «ما چگونه می‌توانیم به فعالیت ادامه دهیم اگر بودجه‌ای نداشته باشیم؟»

در مورد این پرسش‌‌ها طوفان فکری انجام دهید. اگر فهرست بلندبالایی از پرسش‌‌ها تهیه شد، آنها را غربال کنید تا به پرسش‌‌هایی برسید که بیشتر از همه به حل مسئله شما مرتبط هستند.

گام چهارم: پاسخ‌ها را ارائه دهید.

در این مرحله شما از راه پاسخ دادن به پرسش‌‌هایی که در مرحله قبل آنها را تهیه کرده‌اید، راه حل‌‌هایی برای مسئله خود پیدا می‌کنید. دوباره به کمک طوفان فکری هر تعداد راه حل که می‌توانید پیدا کنید و آنها را مورد انتقاد قرار ندهید. تنها بر تولید تعداد زیادی ایده تمرکز کنید.

اگر برای رسیدن به راه ‌حل دچار مشکل شدید، تکنیک‌‌هایی مانند طوفان فکری معکوس، روش ورودی‌‌های تصادفی و روش انگیزشی شروع خوبی برای فرایند خلاقیت شما خواهند بود.

مرحله پنجم: راه حلی پیدا کنید.

اکنون باید ایده‌‌های خود را به‌صورت یک راه‌ حل کاملا ساختارمند ارائه کنید. نخست بهترین ایده‌‌های خود را ارزیابی کرده و آنها را با معیارهای موفقیت که در مرحله دوم شناسایی کردید، مقایسه کنید. راه حل‌‌هایی را که به بهترین شکل با معیارهای شما همخوان هستند انتخاب کنید. تحلیل ماتریکس تصمیم‌گیری می‌تواند در این مرحله مفید باشد.

سپس سعی کنید بهترین ایده خود را توسعه دهید. چه کاری می‌توانید برای بهتر شدن ایده خود انجام دهید؟ چگونه می‌توانید راه حل خود را بهبود ببخشید تا بهتر با معیارهای موفقیت شما همخوان باشد؟

اگر در مورد مسائل یا پروژه‌‌های پیچیده کار می‌کنید، تلاش لازم برای بسط و اصلاح راه حل خود را دست‌کم نگیرید.

مرحله ششم: منابع را همسو کنید.

در مرحله آخر، شما افراد و سایر منابعی را شناسایی می‌کنید که به‌منظور پیاده‌سازی راه حل خود به آنها نیاز دارید. برای پروژه‌‌های کوچک، برنامه‌ریزی عملیاتی در این مرحله مفید خواهد بود. اما اگر یک پروژه در مقیاس وسیعی را پیاده‌سازی می‌کنید، لازم است از رویکردهای مدیریت پروژه استاندارد‌‌‌ بهره بگیرید.

نکات کلیدی

تیم هرسن مدل تفکر سازنده را بسط داده و در کتابش به نام «بهتر بیندیشید» در سال ۲۰۰۷ منتشر کرده است. این مدل رویکردی ساختارمند برای حل مسئله به شیوه‌ای خلاقانه ارائه می‌دهد. شما می‌توانید آن را به‌تنهایی یا به‌عنوان یک گروه به کار ببندید.

۶ مرحله این مدل عبارت‌اند از:

  1. بپرسید چه اتفاقی در حال رخ دادن است؟
  2. بپرسید چه کاری موفقیت‌آمیز است؟
  3. بپرسید پرسش چیست؟
  4. پاسخ‌ها را ارائه دهید.
  5. راه حلی پیدا کنید.
  6. منابع را هم‌جهت کنید.

مزیت این مدل این است که شما را وامی‌دارد از مهارت‌‌های تفکر نقادانه و خلاقانه در هر مرحله از فرایند حل مسئله استفاده کنید. این بدان معناست که می‌توانید نگاهی جامع به مسئله خود داشته باشید و به راه‌حل‌های بهتر دست پیدا کنید.

برگرفته ازMindTools


با توجه به رویکردهای نوین در جهان امروز و افزایش رقابت در صنایع مختلف، زمان آن رسیده که از نیروی انسانی تعریف دیگری داشته باشیم و می‌توان، از دیگر عوامل سازمانی همچون سرمایه و غیره، اولویت بالاتری دارد بلکه خود تعیین کننده اثر گذاری و چگونگی بهره برداری از عوامل مذکور می‌باشد.

We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree